Dobry psycholog z Warszawy. Skuteczna pomoc psychologiczna. Zadzwoń po badanie!

Antypsychologistyczne rozwiązanie Twardowskiego

Antypsychologistyczne rozwiązanie Twardowskiego wyrażone w teorii czynności i wytworów, a przygotowane już znacznie wcześniej w koncepcji aktu, treści i przedmiotu przedstawienia zasługuje na uwagę przede wszystkim dlatego, iż konkurencyjne próby odpsy- chologizowania nauk, jak np. próba Husserla, nasuwają trudności, których teoria Twardowskiego zdaje się nie stwarzać. Nie zgadzając się z Husserlem, iż pojęcia, sądy, teorie naukowe są czymś idealnym, uznał je Twardowski za wytwory czynności psychicznych, posiadające wszakże znaczny stopień samodzielności. Obronił tym samym ich charakter obiektywny zachowując jednocześnie związek z podmiotem poznającym.

Podkreślane przez Poppera i Twardowśkiego związki sfery psychicznej i sfery bytów „idealnych”, znaczeń obiektywnych, nie stoją u obu autorów na przeszkodzie w jednoczesnym podkreślaniu odrębności tych sfer, co staje się szczególnie istotne u Twardowskiego w związku z podziałem nauk na aprioryczne i aposte- rioryczne, zaś u Poppera dochodzi do głosu w odróżnieniu psychologii odkrycia naukowego od procesu jego logicznego uzasadnienia. Dokonując porównania poglądów Twardowskiego i Poppera nie sposób nie wspomnieć o popperowskim odróżnieniu psychologii wiedzy od logiki odkrycia naukowego. Psychologia wiedzy, w ujęciu Poppera, interesuje się „procesem rodzenia się pomysłu” naukowego, faktem psychologicznym, któremu nauka zawdzięcza swe teorie. Natomiast logika wiedzy, abstrahując od genezy pomysłu, od psychologicznego faktu jego powstania w umyśle twórcy, stawia pytania dotyczące logicznej prawomocności powstałego twierdzenia lub teorii. Popper powiada: „muszę jasno odróżnić psychologię wiedzy, traktującą o faktach empirycznych, od logiki wiedzy, która zajmuje się jedynie relacjami logicznymi’ł0. W ten sposób odróżnia dziedzinę, w której stawia się pytania o fakty (quid, facti) od dziedziny, która zajmuje się prawomocnością logiczną (quid iuris). Swoim odróżnieniem genezy pomysłu naukowego od jego logicznego uprawomocnienia przypomina Popper kryterium podziału nauk na aprioryczne i aposterioryczne, zastosowane przez Twardowskiego. W artykule O naukach apriorycznych czyli racjonalnych (dedukcyjnych) i naukach aposteriorycznych, czyli empirycznych (indukcyjnych) (1922) 11 proponuje Twardowski dzielić nauki nie wedle genezy ich twierdzeń, gdyż nawet twierdzenia matematyczne powstać mogą w wyniku empirycznej obserwacji, lecz wedle sposobu, w jaki twierdzenia te są uzasadniane. Nieporozumienia w sprawie podziału nauk opierają się zdaniem Twardowskiego na tym, iż „podstawy tego rozróżnienia szuka się w miejscu niewłaściwym, widząc ją niekiedy w genezie pojęć wchodzących w skład tych nauk, niekiedy w sposobie, w jaki twierdzenia swe układają w całość systematyczną, gdy tymczasem chodzi wyłącznie o sposób, w który każda nauka swe twierdzenia ostatecznie uzasadnia, który dla każdej nauki jest rzeczą najbardziej istotną” 12. Swoim kryterium podziału nauk na aprioryczne i aposterioryczne, którym nie jest faktyczna geneza twierdzeń, lecz sposób, w jaki się w danych naukach twierdzenia te uzasadnia, wyprzedza Twardowski Poppera odróżnienie psychologicznego kontekstu odkrycia od kontekstu uzasadnienia, odróżnienie psychologii wiedzy od logiki odkrycia naukowego.

Wyniki badań Twardowskiego z zakresu teorii wiedzy dają ‚podstawy do uznania m. in. dwóch jej właściwości: wbrew tradycyjnemu antypsychologizmowi z początku wieku postulują jej związek z aktami podmiotu poznającego, zaś wbrew psychologizmowi – jej obiektywny charakter. Tego rodzaju ujęcie, dające możliwość ewolucyjnego spojrzenia na wiedzę, zarówno w aspekcie jej psychologii jak logiki, stanowi uzasadnienie dla poglądu, iż teoria Twardowskiego może stać się przedmiotem krytycznej dyskusji także w dzisiejszych sporach epistemologicznych.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.