Dobry psycholog z Warszawy. Skuteczna pomoc psychologiczna. Zadzwoń po badanie!

Charakterystyka stanowiska psychologii radzieckiej

Ilustrują one dosadnie doniosłe znaczenie, jakie dla podstawowych pojęć psychologicznych mają badania dokonywane w ramach nauk o społeczeństwie. Trudno jeszcze w tej chwili dokładnie ustalić, do jakich granic sięgnie ostatecznie ów wpływ. Jego kresem, gdyby posuwał się on dalej w zaznaczonym powyżej kierunku, byłaby krańcowa teza formułowana już obecnie przez niektórych autorów, a mianowicie, iż to, co stanowi istotne wrodzone wyposażenie człowieka, a więc stanowi jego prawdziwą „naturę” – to tylko niczym prawie nieograniczona plastyczność. Tym właśnie różni się psychika ludzka od zwierzęcej, znamionującej się dużą sztywnością. Będąc u wstępu ontogenezy raczej „pustą tablicą” (tabula rasa) modeluje się psychika człowieka tak czy inaczej, zależnie od wpływu otoczenia. Człowiek – według tej tezy – jest takim, jakim go czynią warunki, w których musi prowadzić swoje życie. A jeżeli nawet nie wszyscy badacze idą tak daleko, by odrzucić możliwość pewnych wrodzonych zadatków, to przecież bardzo pokaźna liczba psychologów, antropologów i socjologów współczesnych jest skłonna uważać wrodzone zadatki za niewiele znaczące w porównaniu z wpływami idącymi od zewnątrz.’

Gdy idzie o rodzaj tych wpływów, zachodzą tu pewne różnice poglądów. Jedni kładą główny nacisk na środowisko społeczne, uważając, dajmy na to, za mniej znaczące wpływy szkoły, stanowiącej środowisko specjalne. Przeciwnie inni – na przykład psychologowie radzieccy – przywiązują dużą wagę do wychowania szkolnego, które, ich zdaniem, może skutecznie przeciwstawić się wpływom środowiska domowego. Psychologia radziecka kładzie również nacisk na wagę uświadomienia (kursy ideologiczne, propaganda), które może przetworzyć celowo psychikę nawet dorosłego człowieka.. Nie znaczy to oczywiście, jakoby psychologowie radzieccy nie doceniali wagi środowiska domowego i sąsiedzkiego: zastrzegają się oni tylko przeciwko traktowaniu go jako wszechmocnego. Ogólnie biorąc możemy więc uważać współczesną psychologię radziecką za klasycznego reprezentanta stanowiska, które głównej podstawy w formowaniu się osobowości człowieka dopatruje się we wpływach społecznego otoczenia pojętego w szerokim znaczenia. T. Tomaszewski, charakteryzując odnośne stanowisko psychologów radzieckich, tak mówi: „Stąd nie można mówić o jakiejś niezmiennej naturze człowieka. «Natura» ta zmienia się bardzo w ciągu rozwoju historycznego, bo zmienia się samo otoczenie, którego ona jest odbiciem […] Zjawiska psychiczne człowieka zmieniają się w ciągu wieków i w ciągu życia osobistego […] Są one w ogromnym stopniu wytworem historyczno-społecznym” h Pogląd psychologii radzieckiej pozostaje tu w całkowitej zgodzie ze stanowiskiem Marksa i Engelsa. Przypominamy tu często przytaczane słowa Marksa zawarte w jego szóstej tezie o Feuerbachu: „Ale istota człowieka, to nie abstrakcja tkwiąca w poszczególnej jednostce. Jest ona w swojej rzeczywistości całokształtem stosunków społecznych”2.

Przytoczona powyżej charakterystyka stanowiska psychologii radzieckiej podana przez Tomaszewskiego zwraca uwagę na inny jeszcze aspekt przemiany, którym ulega nasz pogląd na naturę ludzką pod wpływem nowoczesnych badań. Dawniej skłonni byliśmy pojmować człowieka jako istotę pod względem swej wewnętrznej struktury raczej niezmienną, wieczną: homo aeternus. Obecnie struktura ludzka wydaje się nam coraz bardziej strukturą historycznie uwarunkowaną: homo historicus.

Dla ścisłości musimy zaznaczyć, iż scharakteryzowane powyżej stanowisko nie jest symptomatyczne specjalnie tylko dla psychologii radzieckiej. Przedstawicieli zbliżonych poglądów znajdziemy także gdzie indziej, chociażby wśród psychologów i socjologów amerykańskich.

Rzecz zrozumiała, iż stanowisko takie, zmieniające radykalnie nasze dotychczasowe poglądy na naturę człowieka, natrafia z wielu stron na krytykę i sprzeciwy. Wysuwane bywają wątpliwości, czy istotnie wpływy zewnętrzne mogą mieć charakter tak dominujący, iż potrafią urobić człowieka według dowolnego wzoru. Powątpiewa się dalej, czy – gdyby nawet oddziaływania zewnętrzne miały tak doniosły wpływ na kształtowanie się psychiki człowieka – można ją potem, raz już ukształtowaną, za pomocą tych wpływów znowu dowolnie zmieniać. Podejrzewa się, że zmiany takie mogą mieć charakter jedynie powierzchowny i nie docierają do głębszych warstw psychiki.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.