DĄŻENIE DO WYŻSZOŚCI

Jaki jest ostateczny cel, do którego dążą wszyscy ludzie i który zapewnia spójność i jedność osobowości? Mniej więcej w 1908 roku Adler doszedł do wniosku, że agresja odgrywa ważniejszą rolę niż seksualność. Nieco później miejsce agresywnych impulsów zajęła „wola mocy”. Adler utożsamiał moc z męskością, a słabość z kobiecością. W tym stadium rozwoju swych koncepcji (około 1910) sformułował ideę „męskiego protestu” – pewnej formy hiperkompensacji, do której uciekają się zarówno mężczyźni, jak i kobiety, gdy czują się niezadowoleni z siebie i gorsi od innych. Później Adler odrzucił „wolę mocy” na rzecz „dążenia do wyższości”, przy którym już pozostał. Tak więc były trzy stadia w ewolucji jego poglądów na ostateczny cel człowieka: być agresywnym, być silnym, być wyższym.

Adler stwierdza bardzo wyraźnie, że wyższość nie oznacza społecznych wyróżnień, przywództwa ani wybitnej pozycji w społeczeństwie. Przez wyższość Adler rozumie coś bardzo zbliżonego do jungowskiej koncepcji jaźni czy goldsteinowskiej zasady samorealizacji. Jest to dążenie do pełni doskonałej. Jest to „wielki pęd ku górze”.

Zaczynam w każdym zjawisku psychicznym dostrzegać wyraźnie dążenie do wyższości. Przebiega ono równolegle do rozwoju fizycznego i jest nieodłączną koniecznością samego życia. Stanowi ono podstawę wszelkich rozwiązań problemów życiowych i przejawia się w naszym sposobie radzenia sobie z tymi problemami. Kieruje ono wszystkimi naszymi działaniami. Dążą one do osiągnięć, bezpieczeństwa, wzrostu, czy to w dobrym czy złym kierunku. Ten pęd od minusa do plusa nigdy się nie kończy. To ciśnienie od dołu do góry nigdy nie ustaje. Wszelkie podstawowe zasady, wyśnione przez wszystkich naszych filozofów i psychologów – zasada samozachowania, zasada przyjemności, zasada równoważenia – są jedynie mglistymi odbiciami, próbami wyrażenia tego wielkiego pędu ku górze (Adler, 1930, s. 398).

Skąd bierze się to dążenie do wyższości czy doskonałości? Adler stwierdza, że jest ono wrodzone, że stanowi część życia, że w gruncie rzeczy jest samym życiem. Od urodzenia do śmierci, dążenie do wyższości powoduje przechodzenie danej osoby z jednego stadium rozwoju do następnego, wyższego stadium. Jest to główna zasada rządząca dynamiką osobowości. Nie ma odrębnych popędów, ponieważ każdy popęd czerpie swą siłę z tego dążenia do pełni. Adler przyznaje, że dążenie do wyższości może przejawiać się na tysiąc różnych sposobów i że każdy człowiek ma własny, określony sposób, w jaki osiąga doskonałość lub próbuje ją osiągnąć. Na przykład neurotyk dąży do zdobycia uznania, do władzy i wywyższenia się – innymi słowy: do egoistycznych czy samolubnych celów – podczas gdy osoba normalna dąży do celów, które mają przede wszystkim charakter społeczny.

W jaki właściwie sposób kształtują się u danej jednostki takie, a nie inne formy dążenia do wyższości? Aby odpowiedzieć na to pytanie, musimy omówić adlerowską koncepcję poczucia niższości.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *