Dobry psycholog z Warszawy. Skuteczna pomoc psychologiczna. Zadzwoń po badanie!

Hipoteza wnioskowania podświadomego

Często dostrzegamy związek, jaki zachodzi między rodzajem zniekształcenia treści spostrzeżenia a przystosowaniem antycypacyjnym uwarunkowanym nabytym doświadczeniem. Nie zawsze jednak tak się dzieje i niekiedy złudzenie wywołane jest przez nieuświadomione nastawienie. Hipoteza nieuświadomionego nastawienia lub „wnioskowania podświadomego”, jak ją określa J. E. Hochberg (1970, s. 79), znajduje m. in. zastosowanie-wobec nie omawianego dotąd złudzenia księżyca.

Złudzenie to próbował już wyjaśnić astronom i filozof arabski Alhazen, zmarły w pierwszej połowie XI w. Alhazen był autorem wpływowego traktatu o optyce inspirującego szereg późniejszych dzieł, m. in. traktat Witelona (XIII w.) rozpatrujący również kwestię złudzeń wzrokowych. Otóż złudzenie księżyca polega na tym, że księżyc znajdując się tuż ponad horyzontem wydaje się wyraźnie większy niż gdy jest nad głową obserwatora. Badania wykonane współcześnie (A. H. Holway i E. G. Boring, 1940) wskazują na związek złudzenia z narządem równowagi i położeniem gałek ocznych. Stwierdzono, że skierowanie gałek ocznych ku górze warunkuje, przynajmniej częściowo, wystąpienie złudzenia. Wyjaśnienie to, zwracające uwagę na kąt ustawienia wzroku, okazało się jednak niewystarczające. Późniejsze badania (L. Kauf- man i I. Rock, wg J. E. Hochberga, op. cit.) przyniosły raczej potwierdzenie dawnych przypuszczeń, że przy patrzeniu na księżyc znajdujący się nisko nad horyzontem, odgrywają rolę zwykle zoskaźniki odległości w terenie. Księżyc wskutek tego wydaje się położony daleko, a zatem większy. Brak takich wskaźników przy obserwowaniu księżyca na niebie powoduje, że księżyc zdaje się być bliższy, a więc mniejszy, ponieważ rzeczywista wielkość kątowa nie ulega zmianie.

Zgodnie z hipotezą wnioskowania podświadomego człowiek ulegając złudzeniu księżyca nie analizuje wskaźników, ani nie do- konuje obliczeń: organizacja treści spostrzeżenia, zależna od posiadanego doświadczenia i znajomości roli wskaźników, kształtuje się bezwiednie.

Człowiek niekiedy nie zdaje sobie sprawy ani z okoliczności, w których nastawienie zostało wytworzone i utrwalone, ani z samego faktu kierowania się nim. Wiadomo od dawna, że tak jest i prawidłowość ta dotyczy pochodzenia i funkcji różnych nastawień i postaw (rozdz. XI, § 8).

Cytowany już Unzadze wytwarzał określone nastawienie u osób znajdujących się w śnie hipnotycznym. Po obudzeniu występowała niepamięć przeprowadzonego doświadczenia przygotowawczego, ale mimo to przedmioty nie różniące się wielkością wywoływały u badanych – zgodnie z nastawieniem – złudzenia kontrastowe (wg I. T. Bżaławy, op. cit., s. 59). Tak więc nastawienie wytworzone eksperymentalnie w czasie trwania snu hipnotycznego ukierunkowało spostrzeganie w stanie jasnej świadomości.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.