Dobry psycholog z Warszawy. Skuteczna pomoc psychologiczna. Zadzwoń po badanie!

Trzy rodzaje złudzeń

Złudzenie (illusio) określa się zwykle jako spostrzeżenie odzwierciedlające w sposób zniekształcony przedmiot działający na narząd odbiorczy. To określenie, ujmujące złudzenie jako zniekształcone spostrzeżenie, odnosi się do ogółu złudzeń, spośród których można wyróżnić trzy ich rodzaje.

(1) Złudzenie jako objaw psychopatologiczny. W przebiegu niektórych chorób psychicznych występują złudzenia, różniące się tm od innych, że nie są poddawane krytycznej ocenie. Inaczej dzieje się w przypadku złudzeń fizjologicznych, a więc nie świadczących, o zaburzeniach stanu, psychicznego. Człowiek zdrowy, który we własnym parasolu, połyskującym doń z ciemnego kąta błyszczącą rączką, dostrzegł szablę, łatwo stwierdza pomyłkę i uznaje, że uległ złudzeniu. Co najwyżej jest zdumiony, że niepozorny parasol zdał mu się groźną bronią. Tego rodzaju złudzenia, tj. fizjologiczne, przytrafiają się każdemu, mogą więc wystąpić i u ludzi zdrowych i u chorych psychicznie. Natomiast złudzenie jako Objaw chorobowy charakteryzuje brak oceny krytycznej. Chory widząc np. obcą sobie osobę spacerującą po ogrodzie może w niej rozpoznać domniemanego wroga lub kogoś ze swojej rodziny. Wyjaśnienia, że musiał to być ktoś inny, gdyż człowiek, o którym mówi, przebywa w odległym mieście, zostają od-. rzucone, jak i sugestie, że chory uległ złudzeniu. Jest on przekonany o trafności swego spostrzeżenia. Podobnie – niezróżnico- wane odgłosy rozmów wiodą niekifedy do złudzenia, że ludzie mówią o chorym lub wołają go. To głębokie przekonanie o trafności spostrzeżeń, będących w istocie złudzeniami, świadczy o zaburzeniu zarówno procesów spostrzegania, jak i myślenia. Chory ulega złudzeniu i trwa przy mylnym sądzie.

(2) Spośród licznych złudzeń fizjologicznych (a więc nie mających żadnego związku z chorobą psychiczną) daje się wyodrębnić osobną ich grupę. To co je charakteryzuje i wyróżnia wśród innych złudzeń, polega na tym, że zniekształcenie spostrzeżenia jest uwarunkowane strukturą spostrzeganego przedmiotu. Doświadczenie, wiedza, stan emocjonalny, nie wywierają tu wpływu na występowanie złudzeń: są one – w odróżnieniu od złudzeń zaliczonych do grupy trzeciej – od tych czynników niezależne. Co więcej, człowiek może zostać uprzedzony, że ulegnie złudzeniu, lub zna przypuszczalny mechanizm jego powstawania, a mimo to złudzeniu ulega i to w takiej samej mierze za pierwszym razem, jak i za dziesiątym i dalszym. Typowym przykładem tego rodzaju złudzeń są tzw. złudzenia geometryczne (por.: m.in. G. H. Fisher, 1969: J. E. Hochberg, 1970), np. złudzenie Sandera polegające na tym, że dwa koła jednakowej wielkości, jeżeli pierwsze otoczyć pierścieniem kół małych, a drugie – dużych, to wydadzą się nierówne: pierwsze większe od drugiego. Dalsze przykłady złudzeń tego rodzaju podano w § 3.

(3) Inne jeszcze złudzenia wynikają z nastawienia osoby spostrzegającej. W tych przypadkach, i w odróżnieniu od scharakteryzowanych powyżej, złudzenie jest następstwem przygotowania do określonego reagowania. Przygotowanie to wynika, z posiadanych informacji, treści uprzednich spostrzeżeń lub jest zdeterminowane stanem emocjonalnym. Na przykład człowiek, którego poinformowano, że słowa ukazujące się na krótką chwilę w okienku tachistoskopu dotyczą roślin i uprawy roli, może dostrzec szereg słów odpowiadających wskazanemu zakresowi znaczeniowemu, mimo że eksponowane słowa mają inną treść lub są bezsensowne. Wpływ stanu emocjonalnego ujawnia się m.in. w przypadku przeżywania strachu, poczucia zagrożenia lub oczekiwania na pewne wydarzenie: niepokojąc się o kogoś i czekając na niego, nierzadko ulegamy złudzeniu, że słychać znajome kroki.. Złudzenia uwarunkowane nastawieniem omówiono w § 4.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.